1- شرح كلي

در سراسر جهان آلودگي هواي شهرهاي بزرگ يكي از نگراني­هاي جدي مسايل محيط زيستي و بهداشتي است. حمل و نقل، علي الخصوص در جاهايي كه از سوخت گازوئيل استفاده مي­كنند يكي از دلايل اصلي كاهش كيفيت هواي مناطق شهري است. اين مساله باعث شده تا تدابيري شديد و دقيق در مورد استانداردهاي آولده كنندگي خودروها، در سراسر جهان اتخاذ شود و انگيزه­اي براي تحقيق درباره جايگزيني سوخت­ها و فن­آوري­هايي كه نويد آلودگي كمتر و تميزي بيشتري دارند را مي­دهد. در همه شهرهاي بزرگ دنيا ناوگان­هاي اتوبوسراني كه مورد بهره بردراي قرار دارند هم از بابت كارايي بيشتري كه نسبت به خودروهاي شخصي دارد و هم از جهت آلودگي شان، تاثير عمده اي در كيفيت هواي محلي دارند.

2- چرا ناوگان‌هاي اتوبوسراني و كساني كه استفاده از گاز طبيعي را ترويج مي‍دهند، نقل قول شده كه اهم آن عبارتند از :

·     كيفيت هوا – اتوبوس‍هاي گاز سوز نسبت به ساير جايگزين هاي تجاري موجود، آلودگي كمتري دارند. در برخي كشورها استفاده از سوخت پاكيزه‍تر توسط دولت‍ها به صورت امري اجباري درآمده است.

·       كاهش ذرات معلق – انتشار ذرات معلق آخرين نسل اتوبوس‌هاي گازسوز تقريباً غير قابل تشخيص است .

·     كاهش اوزن – چون موتور اتوبوس‌هاي گازسوز اكسيدهاي نيتروژن كمتري توليد مي‌كنند، چندين برابر بهتر از سوخت گازوئيل مي‌باشد. اكسيدهاي نيتروژن وقتي با هيدروكربن موجود مخلوط مي‌شوند، در نور خورشيد توليد اوزن و تركيبي از مه و دود مي-كند.

·     كاهش سموم هوا – ميزان سموم موجود در گاز طبيعي به طور قابل ملاحظه‌اي ارزان‌تر از گازوئيل است بنابراين حتي اگر از نظر سوختن كارايي گازوئيل را نداشته باشد، باز هم از نظر اقتصادي مقرون به صرفه تر است.

·     منابع محلي – در بسياري از كشورها كه نفت وجود ندارد، گاز طبيعي يكي از منابع سوختي فسيلي اصلي را تامين مي‌كند، پس اين كشورها در مقابل مسائلي چون كمبود نفت خام يا نوسانات قيمت‌ها احساس مصونيت مي‌كنند.

·     مقرون به صرفه گي – براي بسياري از ناوگان‌هاي اتوبوسراني وقتي دوره كامل مخارج را محاسبه كنيم، گاز طبيعي جايگزيني ارزانتر از اتوبوس‌هاي گازوئيلي همتاي خود است.

·     تغيير آب و هوا و كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي – در بسياري از نقاط جهان بر اسا سمطالعات صورت گرفته از مرحله توليد تا پخش و استفاده نهايي، مصرف گاز طبيعي روي هم رفته باعث كاهش انتشار گازهاي گلخانه اي شده است (گفته مي‌شود صرفه‌جويي حدود 10 درصد است).

3- براي توسعه بازاريابي موفق نيازمند چه چيزهايي هستيم؟

توسعه موفقيت آميز بازار اتوبوس‌هاي گازسوز به طور كلي توسط قوانين لازم الاجرا و اجباري پاكيزگي هواي محيط زيست بوده است. براي موفق بودن استفاده از اتوبوس گازسوز بايد در شرايط واقعي كار كردي چشم گير از خود ارائه دهد.

معمولاً چنين موفقيتي از آميزه مسئووليت‌ها و تعهدات طولاني مدت و ترغيب تشكيلات و سازمان‌ (خصوصاً نگهداري و آموزش)، صرفه جويي در قيمت سوخت و نياز دستيابي به اجراي قوانين شديد محيط زيستي حاصل شده است.

4- براي خريداري، استفاده و به كارگيري اتوبوس‌هاي گازسوز چه ملاحظات ومسائلي را بايد در نظر گرفت؟

تصميم گردانندگان ناوگان‌هاي اتوبوسراني براي استفاده از سوخت گاز طبيعي شامل تعهدات و مسئوليت‌هاي بلندمدت مي‌شود. بدون تعهد و مسئوليت تمام شركت‌ها، اتوبوس‌هاي گازسوز قادر به عملكرد صحيح نخواهند بود و در نتيجه مورد قبول واقع نخواهند شد.

نفرات كليدي و گروه‌هاي پشتيبان اتوبوس‌هاي گازسوز نقش مهم و ويژه‌اي را در موفقيت اين ناوگان‌ها بازي مي‌كنند.

برخي از اين ويژگي‌ها عبارتند از :

·     اتوبوس‌هاي گازسوز گران‌ترند – به طور متوسط اتوبوس‌هاي گازسوز بين 10 تا 25 درصد گران‌تر از همتاي گازوئيلي خود ه ستند. اين خرج اضافي دربرآورد اقتصادي عامل مهمي محسوب مي‌شود.

·     اندازه ناوگان بايد به اقتصادي باشد – به طور كلي ناوگان‌هايي كه با اتوبوس‌هاي گازسوز موفق بوده‌اند، آن‌هايي هستند كه يك سوم يا بيشتر از اتوبوس‌هايشان را به گازسوز تبديل كرده‌اند.

·     تفحصي درباره گزارشات ايالات متحده امريكا و كشور فرانسه نشان داده است كه ناوگان‌هايي كه حدود 50 دستگاه يا بيشتر از اين رقم از اتوبوس‌هايشان گازسوز شده‌اند به طور چشم‌گيري به موفقيت دست يافته‌اند در حالي كه ناوگان‌هاي كوچك‌تر تا اين حد موفق نبوده‌اند، به خصوص اگر همگي در يك ايستگاه مستقر شده باشند.

·     وزن سيلندر گاز طبيعي – بستگي به نوع سيلندر استفاده شده، ظرفيت ذخيره سوخت اتوبوس حدود 17 درصد به وزن آن مي‌افزايد. اگر اتوبوس خيلي سنگين شود بايد ده نفر از مسافران ايستاده آن را كم كنيم.

·     شعاع عمل اتوبوس گازسوز كمتر از گازوئيل است – به طور معمول اتوبوس‌ها شعاع عملي در حدود 400 كيلومتر دارند، در حالي كه براي همتاي گازوئيلي آن‌ها اين مقدار 700 كيلومتر مي‌باشد. جاده‌ها و فاصله‌هايي كه در روز طي مي-شوند را بايد با دقت د رنظر گرفت تا مطمئن شويم مشكلات عملياتي، مخارج اضافي ايجاد نكنند.

·     كارايي سوخت اتوبوس هاي گازسوز به خوبي اتوبوس‌هاي گازوئيلي نيستند – گزارشات نشان مي‌دهند كه حدود 10 تا 15 درصد كاهش كارايي سوختي امري معمولي و متداول است. وقتي خودروها ميزان مصرف بيشتري (25 تا 40 درصد( را نشان مي‌دهند بايد رانندگان را زير نظر قرار داده و آنها را دوباره تعليم دهيم. به ندرت چنين ميزان مصرفي مربوط به موتور گازسوز مي‌باشد مگر آن كه فن‌آوري تبديل آنها قديمي باشد.

·     تعميرگاه‌ها – معمولاً طوري ساخته شده‌اند كه بتوانند از عهده نيازهاي وسايل نقليه گازوئيلي برآيند، چون گازطبيعي سبك‌تر از هواست و به سوي بالا حركت مي‌كند، در سقف كارگاه‌ها بايد دستگاه‌هاي تهويه هوا نصب شوند. گاهي وقت‌ها هم ممكن است طبق قوانين و مقررات نصب چراغ‌هاي مقاوم در برابر احتراق و انفجار در سقف كارگاه‌ها مقرر شود.

·     ممكن است نگهداري اتوبوس‌هاي گازسوز گران تر باشد – مرتباً گفته شده است كه مخارج نگهداري اتوبوس‌هاي گازسوز در بهترين وجه برابر مخارج همتاي گازوئيلي آن است.

·       به طور كلي قطعات خودروهاي گازسوز به خاطر توليد كمتر ، گران‌تر هستند.

·       موتورهاي گازسوز هنوز در مراحل اوليه توليد قرار داشته و دوران تكامل آنها ادامه دارد.

·       هزينه نگهداري موتورهاي جديد گازوئيلي بسيار گران تر هستند.

·     قابليت اعتماد اتوبوس‌هاي گازسوز ممكن است برابر همتاي گازوئيلي خود نباشد – اغلب گزارش شده كه اتوبوس‌هاي گازسوزي كه در اوايل و اواسط دهه 1990 وارد بازار شدند به مطمئيني اتوبوس‌هاي گازوئيلي نبودند. در برخي موارد، قابليت اعتماد اتوبوس‌هاي گازسوز نصب همتاي گازوئيلي خود بوده است. مشكلات بسياري در رابطه با شمع موتور، كويل هاي الكتريكي و سيستم احتراق وجود داشت كه موجبكوتاهي عمر اتوبوس و ساير گرفتاري ها مي شد. پت پت و تكان لوله اگزوز اغلب جزو نگراني‌هاي اصلي بود، اما در نسل آخري اين اتوبوس‌ها، اين مشكلات به طور قابل ملاحظه اي كاهش يافته اند. تنظيم مدارهاي برقي هم جزو مشكلات معمول اتوبوس‌هاي ايالات متحده بودند. گزارشات اخير نشان مي‌دهد كه موتورهاي گازسوز بسيار پيشرفته‌تر شده است.

·     مخارج زير ساخت‌هاي سوختگيري ، قابل توجه مي‌باشد – اتوبوس‌هاي گازسوز مي‌توانند همان مقدار زمان كه براي سوختگيري گازوئيل لازم است، سوخت گيري كنند، اما مخازن و كمپرسورهاي بزرگ لازم است تا جريان و ظرفيت كافي تضمين شود ومعناي اين كار يعني هزينه بيشتر سرمايه گذاري . نحوه سوختگيري اتوبوس‌هاي گازسوز بايد با دقت هر چه تمامتر انتخاب شود، همان طور هم اندازه كمپرسور با تقاضاي بازار مناسب بوده باشد و فضاي لازم را هم براي توسعه در آينده مدنظر بگيرند. هزينه زيربنايي سيلندرهاي گازطبيعي فشرده، پنج تا هشت برابر گازوئيل است.

·      تعليم كاركنان متخصص نگهداري و رانندگان – تعليم و كارآموزي تمام كاركنان اتوبوسهاي گازسوز امري واجب و اساسي است، چون همه آنها در معرفي اتوبوس‌هاي گازسوز نقشي به سزا دارند.

·     مطمئن شويد كه بر تمام موانع نظارت كنندگان فائق آمده‌ايد ومشكلات را حل كرده‌ايد – پيش از قبول هر گونه تعهد در مورد اتوبوس هاي گازسوز بسيار مهم است كه اول تمام موارد قانوني را با مسئولان دولتي ، كشوري، ايالتي ومحلي حل كرده باشيد. بسياري از طرح‌ها و برنامه‌ها در سراسر جهان با موانع قابل توجه و چشمگيري روبرو شده و مخارج و هزينه وديركردهاي بسياري رامتحمل شدند تا توانستند با مسئولان درباره سوخت گاز به توافق برسند.

5- نتيجه گيري

·     اتوبوس‌هاي گازوئيلي قابل اعتماد و ايمن هستند و از فن آوري مطمئيني برخورد دارند اما آلودگي آنها براي محيط زيست مشكلات جدي فراهم مي‌كنند.

·       اتوبوس‌هاي گازسوز تنها جايگزين تجاري اتوبوس‌هاي گازوئيلي مي باشند.

·       اتوبسوهاي گازسوز از نظر نشر آلاينده ها بسيار كارآمدتر از اتوبوس‌هاي گازوئيلي هستند.

·     اتوبوس‌هاي گازسوز به خاطر هزينه كمتر منابع گازي و ما به التفاوت‌هاي مالياتي به طور چشم گيري باعث صرفه جويي در هزينه سوخت مي‌شوند.

·     اتوبوس‌هاي گاز سوز محدوديت هاي شعاع عملياتي و ظرفيت مفيد حمل و نقل كمتري در مقايسه با اتوبوس‌هاي گازوئيلي دارند، اما اهميت اين محدوديت‌ها بستگي به خدمات وعوارض اين اتوبوس ها دارد.

·     موتور اتوبوس‌هاي گازسوز با سرعت زيادي در حال پيشرفت هستند و با آخرين فن‌آوري‌هاي موجود اميد كارايي بهتري در عمل سوخت و اشتغال، نشر آلاينده‌ها

·       مخارج اوليه ايجاد ناوگان اتوبوسهاي گازسوز بيش از 20 درصد گران تر از ناوگان گازوئيلي آن است.

منبع : ناوگان اتوبوس‌هاي گازسوز (تجربه جهاني)، گلن . ام. وات، خدمات فن‌آوري گاز استراليا

حمل آب معدني با موتور !! (تركيه)